Odbierasz wynik, a przy potasie widnieje adnotacja „hemoliza”, albo zauważasz ciemny mocz i nagłe osłabienie. Hemoliza oznacza rozpad czerwonych krwinek, ale sama informacja o niej nie mówi jeszcze, czy doszło do choroby, czy uszkodziła się próbka w probówce.

O znaczeniu hemolizy decyduje to, gdzie doszło do rozpadu krwinek
- Hemoliza in vitro powstaje w próbce i może zafałszować wybrane wyniki.
- Hemoliza in vivo zachodzi w organizmie i wymaga oceny w połączeniu z objawami oraz innymi badaniami.
- Podwyższony potas przy hemolizie może być wynikiem zakłóconym, ale nie należy samodzielnie go ignorować.
- Powtarzająca się adnotacja lub objawy takie jak żółtaczka i ciemny mocz wymagają kontaktu z lekarzem.
Adnotacja „hemoliza” w wyniku zwykle dotyczy próbki
W probówce krwinki mogą pęknąć podczas pobrania, transportu albo przygotowania materiału do analizy. Uwolnione z nich składniki zmieniają badany płyn, więc część oznaczeń może wyjść niewiarygodnie. Taka adnotacja sama w sobie nie potwierdza niedokrwistości hemolitycznej.
Laboratorium ocenia, czy konkretny parametr da się podać mimo hemolizy. Nie ma jednego progu, który dla każdego analizatora i każdego badania rozstrzygałby, czy wynik jest użyteczny. Wytyczne CLSI C56 opisują wskaźniki hemolizy, ikterii i lipemii jako narzędzia do oceny możliwych zakłóceń, a nie jako samodzielne rozpoznanie choroby.
Przeglądając wyniki, najpierw oddzielam informację o jakości próbki od informacji o stanie zdrowia. To proste rozróżnienie zapobiega niepotrzebnemu niepokojowi, ale nie powinno prowadzić do zlekceważenia nieprawidłowego potasu.
Potas i LDH mogą wyjść fałszywie wysoko
Po rozpadzie krwinek do próbki przedostają się substancje, których stężenie wewnątrz komórek jest inne niż w osoczu. Z tego powodu hemoliza może zawyżyć między innymi potas, dehydrogenazę mleczanową (LDH) i AST; wpływ zależy od oznaczenia i stopnia uszkodzenia próbki.
Jeżeli wynik potasu jest podwyższony, a laboratorium oznaczyło próbkę jako zhemolizowaną, skontaktuj się z osobą zlecającą badanie lub laboratorium, by ustalić, czy trzeba powtórzyć pobranie. Nie odstawiaj leków ani nie próbuj samodzielnie „korygować” potasu na podstawie takiego wyniku. Gdy wynik jest znacznie nieprawidłowy albo pojawiają się kołatanie serca, osłabienie czy omdlenie, potrzebna jest pilna ocena medyczna.
Ciemny mocz i żółtaczka kierują uwagę na hemolizę w organizmie
Gdy krwinki rozpadają się w organizmie, lekarz szuka spójnego zestawu wskazówek, a nie pojedynczego odchylenia. Mogą do niego należeć niedokrwistość, zwiększona liczba retikulocytów, podwyższone LDH i bilirubina pośrednia oraz obniżona haptoglobina. Żaden z tych wyników osobno nie przesądza o przyczynie.
Wytyczne British Society for Haematology dotyczące pierwotnej autoimmunologicznej niedokrwistości hemolitycznej wskazują na potrzebę potwierdzenia hemolizy, a potem ustalenia jej mechanizmu. Przy podejrzeniu przyczyny immunologicznej lekarz może zlecić bezpośredni test antyglobulinowy, nazywany też testem DAT lub testem Coombsa. Wynik dodatni wspiera rozpoznanie w odpowiednim obrazie klinicznym, ale sam nie wystarcza do postawienia diagnozy.
Przyczyny bywają różne: od przeciwciał niszczących krwinki, przez niektóre zakażenia i reakcje poprzetoczeniowe, po wrodzone zaburzenia krwinek, takie jak niedobór G-6-PD. Leczenie dobiera się do przyczyny, dlatego samodzielne przyjmowanie żelaza nie rozwiązuje problemu, jeśli nie potwierdzono jego niedoboru.
Powtórne pobranie i objawy pomagają wybrać następny krok
Jednorazowa hemoliza próbki często kończy się na powtórzeniu tych oznaczeń, których laboratorium nie mogło wiarygodnie wykonać. Inaczej wygląda sytuacja, gdy kolejna próbka również jest zhemolizowana albo jednocześnie występują objawy. Poniższe zestawienie pomaga odróżnić te sytuacje.
| Sytuacja | Co może oznaczać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Adnotacja przy jednym wyniku, bez nowych objawów | Możliwy problem przedanalityczny, czyli dotyczący próbki | Sprawdź, których parametrów dotyczy uwaga, i ustal z laboratorium lub osobą zlecającą, czy trzeba powtórzyć pobranie. |
| Podwyższony potas przy hemolizie | Wynik może być zawyżony, ale wymaga potwierdzenia | Skontaktuj się pilnie z osobą zlecającą badanie; nie uznawaj wyniku samodzielnie za błąd. |
| Kolejna próbka z adnotacją o hemolizie | Może powtarzać się problem pobrania lub postępowania z próbką; trzeba też rozważyć hemolizę w organizmie | Przekaż lekarzowi oba wyniki i zapytaj o dalsze badania oraz ocenę objawów. |
| Ciemny mocz, żółtaczka, nasilone osłabienie lub duszność | Możliwa hemoliza w organizmie albo inny pilny problem | Skontaktuj się pilnie z lekarzem; przy omdleniu, bólu w klatce piersiowej lub ciężkiej duszności dzwoń pod 112. |
Przy powtórnym pobraniu przestrzegaj przygotowania wymaganego dla konkretnych badań, bo hemoliza nie znosi na przykład zaleceń dotyczących bycia na czczo, jeśli nadal obowiązują. Nie ma uniwersalnego czasu oczekiwania na ponowne pobranie: termin zależy od badania i powodu jego wykonania, więc najlepiej ustalić go z laboratorium lub lekarzem.
Najpierw ustal, czy hemoliza dotyczy próbki czy zdrowia
Jeśli na wyniku widnieje ta adnotacja, poproś o wskazanie, które parametry mogły zostać zafałszowane i czy trzeba pobrać krew ponownie. Jeśli towarzyszą jej objawy, takie jak ciemny mocz, żółtaczka lub nagłe osłabienie, nie czekaj wyłącznie na kolejny wynik z laboratorium.
W razie kolejnego pobrania zadbaj o zachowanie zaleceń dla zleconych badań i przekaż personelowi wcześniejszą informację o hemolizie. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza; przed decyzją o diagnostyce lub leczeniu skonsultuj wynik z lekarzem.